เวลาพูดถึงเอกสารขอลดหย่อนภาษีศุลกากร หลายคนจะได้ยินชื่อ Form A, Form D, Form E สลับกันไปมา และมักเข้าใจผิดว่าเป็นฟอร์มชุดเดียวกันแค่คนละเวอร์ชัน ทั้งที่จริงแล้วทั้งสามฉบับผูกกับ ความตกลงการค้าคนละฉบับ ออกให้คนละกรณี และให้สิทธิประโยชน์ไม่เท่ากัน บทความนี้สรุปให้เห็นภาพว่า แต่ละฟอร์มคืออะไร ใช้ตอนไหน และต่างกันตรงจุดไหนบ้าง
ในบทความนี้
หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าคืออะไร
หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin) คือเอกสารที่ยืนยันว่าสินค้าที่ส่งออก ผลิตหรือมีถิ่นกำเนิดจากประเทศใด เพื่อให้ศุลกากรปลายทางใช้เป็นหลักฐานประกอบการให้สิทธิพิเศษ ทางภาษีตามความตกลงการค้าที่เกี่ยวข้อง ถ้าไม่มีเอกสารนี้หรือใช้ผิดฉบับ ผู้นำเข้าปลายทางจะต้อง เสียภาษีในอัตราปกติ (MFN) แทนที่จะได้อัตราลดพิเศษ ในไทยหน่วยงานที่ออกหนังสือรับรองประเภทนี้คือ กรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ และหอการค้าไทยสำหรับบางกรณี
Form A, Form D, Form E เป็นชื่อเรียกแบบฟอร์มที่ต่างกันตามความตกลงที่อ้างอิง ไม่ใช่ฟอร์มที่เลือกใช้แทนกันได้ ผู้ส่งออกต้องรู้ก่อนว่ากำลังส่งสินค้าไปประเทศไหน ภายใต้ความตกลงใด แล้วจึงเลือกฟอร์มที่ตรงกับความตกลงนั้น
Form A คืออะไร
Form A คือหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าภายใต้ระบบ GSP (Generalized System of Preferences) ใช้เมื่อผู้ส่งออกไทยส่งสินค้าไปยัง ประเทศผู้ให้สิทธิพิเศษทางการค้าฝ่ายเดียว กล่าวคือประเทศที่พัฒนาแล้วให้สิทธิลดหรือยกเว้นอากรขาเข้าแก่สินค้าจากประเทศกำลังพัฒนา โดยไม่ได้เจรจาต่างตอบแทนแบบ FTA สองฝ่าย ประเทศผู้ให้สิทธิ์กลุ่มนี้ที่ไทยได้รับอยู่ในปัจจุบัน ได้แก่ ญี่ปุ่น สหภาพยุโรป สวิตเซอร์แลนด์ ออสเตรเลีย แคนาดา นอร์เวย์ ไอซ์แลนด์ นิวซีแลนด์ สหพันธรัฐรัสเซีย สาธารณรัฐคาซัคสถาน และเบลารุส
จุดที่ต้องระวังคือ Form A ใช้ได้เฉพาะ ขาส่งออกจากไทย ไปยังประเทศเหล่านี้เท่านั้น และแต่ละประเทศผู้ให้สิทธิ์ก็กำหนดเงื่อนไขถิ่นกำเนิดสินค้าและรายการสินค้าที่ได้รับสิทธิ์ไม่เหมือนกัน บางประเทศจำกัดโควตาหรือตัดสิทธิ์บางพิกัดสินค้าออกไปเมื่อไทยพัฒนาเศรษฐกิจถึงระดับหนึ่งแล้วด้วย
Form D คืออะไร
Form D คือหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าที่ออกให้สินค้าที่มีถิ่นกำเนิดและผลิตขึ้นในกลุ่มประเทศ สมาชิกอาเซียนด้วยกันเอง ภายใต้ความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียน (ATIGA) ซึ่งพัฒนาต่อมาจากกรอบ CEPT (Common Effective Preferential Tariff) เดิม ครอบคลุมสมาชิกอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ ได้แก่ ไทย บรูไน กัมพูชา อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย เมียนมา ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และเวียดนาม
ต่างจาก Form A ตรงที่ Form D ใช้ได้ทั้งสองทาง — ทั้งขาส่งออกจากไทยไปประเทศอาเซียนอื่น และขานำเข้าสินค้าจากประเทศอาเซียนอื่นเข้าไทย เพราะเป็นความตกลงต่างตอบแทนระหว่างสมาชิกด้วยกัน สินค้าส่วนใหญ่ที่เข้าเกณฑ์ถิ่นกำเนิดตาม ATIGA จะได้รับอัตราอากร 0%
Form E คืออะไร
Form E คือหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าสำหรับการค้าระหว่างกลุ่มประเทศอาเซียนกับจีน ภายใต้ความตกลงเขตการค้าเสรีอาเซียน-จีน หรือ ACFTA (ASEAN-China Free Trade Area) ครอบคลุม 11 ประเทศ คืออาเซียนทั้ง 10 ประเทศบวกกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ใช้ได้ทั้งสองทิศทาง ทั้งส่งออกจากอาเซียนไปจีน และนำเข้าจากจีนเข้าอาเซียน
ปัจจุบันการยื่นขอ Form E ส่วนใหญ่ทำผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ (e-Form E) ที่เชื่อมข้อมูลระหว่าง หน่วยงานออกเอกสารของแต่ละประเทศสมาชิกกับศุลกากรปลายทางโดยตรง ช่วยลดความเสี่ยงเอกสารสูญหาย หรือปลอมแปลง และเร่งกระบวนการตรวจปล่อยสินค้าให้เร็วขึ้น
ตารางเปรียบเทียบ Form A / D / E
| รายการ | Form A | Form D | Form E |
|---|---|---|---|
| ความตกลงอ้างอิง | GSP (ให้สิทธิ์ฝ่ายเดียว) | ATIGA (เดิม CEPT-AFTA) | ACFTA |
| คู่ค้า | ญี่ปุ่น, สหภาพยุโรป, สวิตเซอร์แลนด์, ออสเตรเลีย, แคนาดา, นอร์เวย์, ไอซ์แลนด์, นิวซีแลนด์, รัสเซีย, คาซัคสถาน, เบลารุส | อาเซียน 10 ประเทศ | อาเซียน 10 ประเทศ + จีน |
| ทิศทางการใช้ | ส่งออกจากไทยเท่านั้น | สองทาง (ส่งออก-นำเข้า) | สองทาง (ส่งออก-นำเข้า) |
| ลักษณะสิทธิ์ | ต่างตอบแทนฝ่ายเดียว (ประเทศพัฒนาแล้วให้ประเทศกำลังพัฒนา) | ต่างตอบแทนสองฝ่ายระหว่างสมาชิก | ต่างตอบแทนสองฝ่ายระหว่างสมาชิก |
| หน่วยงานออกในไทย | กรมการค้าต่างประเทศ | กรมการค้าต่างประเทศ | กรมการค้าต่างประเทศ (รองรับ e-Form E) |
กับดักที่พบบ่อย
สรุป
- Form A, Form D, Form E คือหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าคนละฉบับ ผูกกับความตกลงการค้าคนละฉบับ ใช้แทนกันไม่ได้
- Form A ใช้กับระบบ GSP ที่ประเทศพัฒนาแล้วให้สิทธิ์ฝ่ายเดียว ใช้ได้เฉพาะขาส่งออกจากไทย
- Form D ใช้ในกลุ่มอาเซียน 10 ประเทศภายใต้ ATIGA ใช้ได้ทั้งสองทาง
- Form E ใช้ระหว่างอาเซียนกับจีนภายใต้ ACFTA ครอบคลุม 11 ประเทศ ใช้ได้ทั้งสองทาง
- มี Form ถูกฉบับอย่างเดียวไม่พอ สินค้าต้องผ่านกฎถิ่นกำเนิดสินค้าของความตกลงนั้นด้วย และต้องเช็คอัตราตามพิกัดจริงทุกครั้ง
ดูวิธีที่ Paperless All In One ช่วยตรวจความครบถ้วนของฟอร์มและอัตราสิทธิประโยชน์ก่อนยื่นใบขน